Günümüzde seçimlerimiz bize aitmiş gibi görünüyor. Ne izlediğimiz, ne okuduğumuz, neyi beğendiğimiz... Ama işin aslı şu ki, bu seçimlerin çoğuna biz karar vermiyoruz. Bize fark ettirmeden karar veren bir sistem var: algoritmalar.

Sosyal medyada gördüğün içerikler, e-ticaret sitelerinde karşına çıkan ürünler, hatta dijital gazetelerde öne çıkan haber başlıkları— bunların çoğu senin ilgine göre otomatik olarak sıralanıyor. Bu kulağa kullanışlı gelebilir; ama aynı zamanda tehlikeli bir konfor alanı yaratıyor: dijital yankı odası.

Yani sen neye ilgi gösterirsen, sistem sana daha fazlasını sunuyor. Farklı fikirlere, yeni bilgilere, başka bakış açılarına ulaşman zorlaşıyor. Algoritmalar seni seninle sınırlandırıyor. Bu da dijital dünyada özgürce dolaştığını sanarken, aslında kontrollü bir koridorda yürümek gibi.

Bu durum yalnızca bireysel değil, toplumsal düzeyde de ciddi etkiler yaratıyor. İnsanlar, kendi inançlarını doğrulayan içeriklerle beslendikçe kutuplaşma artıyor. “Öteki” fikre tahammül azalıyor. Çünkü onu artık hiç görmüyorsun bile. Görmediğin bir şeyi anlamaya çalışmazsın.

Algoritmaların Gücü: Görünmez Bir Yönlendirme

Dijital platformlar, kullanıcı davranışlarını izleyerek her bireye özel bir içerik akışı sunuyor. Bu akış kişisel tercih gibi görünse de, aslında belirli verilerin sonucunda hazırlanıyor.
Örneğin:

Hangi içerikte ne kadar süre kaldığın,
Ne sıklıkla etkileşim kurduğun,
Kimleri takip ettiğin,
Hangi konularda daha önce arama yaptığın...

Tüm bu bilgiler, algoritmaların senin için neyin “önemli” olduğunu tahmin etmesini sağlıyor.

Ancak bu tahminler zamanla bir algı hapishanesi yaratıyor. Seçenekler azalmıyor gibi görünse de, gerçek çeşitlilik ortadan kalkıyor.

İnsan, sadece görmek istediğini görmeye başladığında, görmeyi unutmaya başlar.

Çözüm Var mı?

Peki çözüm ne? Her algoritma kötücül değil ama farkında olmak önemli. Bilinçli dijital tüketim, algoritmanın seni değil, senin algoritmayı yönetmenle başlar.

Küçük ama etkili adımlar:

Farklı kaynaklardan bilgi edinmeye çalış.
Arama motorlarında alışkanlıklarının dışına çık.
Her zaman önerilen içeriklere tıklamak yerine kendin araştır.
Bildirimlerini ve uygulama izinlerini düzenle.

Bunlar seni yalnızca daha bilinçli bir kullanıcı yapmaz, aynı zamanda daha özgür biri haline getirir.

Çünkü bazen gerçekten “özgür olmak”, sana önerileni değil, kendininkini aramakla başlar.