Freelance çalışmaya başladığınızda en kritik adımlardan biri, projeyi güvence altına alan bir sözleşme hazırlamaktır. Sözlü anlaşmalar ileride büyük sorunlara yol açabilir. İyi bir freelance sözleşmesi, hem sizin hem de müşterinizin beklentilerini netleştirir, kapsam değişikliklerini önler ve ödeme garantisi sağlar. İşte adım adım freelance sözleşmesi hazırlama rehberi.
1. Sözleşme Türünü Belirleyin
Hizmet sözleşmesi, iş sözleşmesi ya da eser sözleşmesi gibi farklı türler var. Freelance için en uygunu genellikle eser sözleşmesidir. Bu türde, belirli bir işin teslimi karşılığında ücret alırsınız ve işverenle aranızda işçi-işveren ilişkisi kurulmaz. Vergi ve sigorta yükümlülükleriniz kendinize ait olur.
2. Tarafları ve Genel Bilgileri Yazın
Sözleşmenin başında tarafların açık kimlik bilgileri (ad, soyad, TC kimlik numarası, adres, vergi dairesi, e-posta) yer almalı. Şirket ismi varsa unvan ve vergi numarası ekleyin. Bu bölüm, olası bir uyuşmazlıkta muhatabı netleştirir.
3. Proje Kapsamını ve Teslimatları Netleştirin
Projenin ne olduğunu, hangi özellikleri içerdiğini, hangi platformda teslim edileceğini ve hangi dosya formatlarını kullanacağınızı detaylandırın. Aşağıdaki gibi bir liste kullanabilirsiniz:
- Web sitesi: 5 sayfa, responsive tasarım, WordPress altyapısı
- Logo: 3 farklı konsept, vektör formatında (.ai, .eps, .png)
- İçerik: 10 adet blog yazısı, her biri 800-1000 kelime, SEO uyumlu
Kapsam net olmazsa kapsam değişikliği (scope creep) kaçınılmaz olur. Bu nedenle her teslimat kalemini açıkça tanımlayın.
4. Ücret ve Ödeme Koşullarını Belirleyin
Ücretin sabit mi yoksa saatlik mi olduğunu, ödeme planını (avans, ara ödemeler, son ödeme) ve ödeme yöntemini yazın. Örneğin: “Toplam ücret 10.000 TL + KDV’dir. %30 peşin (3.000 TL), %40 ara teslimde (4.000 TL), kalan %30 final tesliminde (3.000 TL) banka havalesiyle ödenecektir.” Ayrıca gecikme faizi veya ceza maddesi eklemeyi unutmayın. Daha önce avans ödemesi talep etme stratejilerini detaylıca ele almıştık, sözleşmeye bu maddeleri ekleyin.
5. Revizyon ve Onay Sürecini Tanımlayın
Kaç revizyon hakkı olduğunu, revizyonların hangi kapsamda yapılacağını ve her revizyon turunun ne kadar süreceğini belirtin. Örneğin: “Her teslimat için 2 tur revizyon hakkı vardır. Ek revizyonlar saatlik ücret üzerinden faturalandırılır.” Ayrıca müşterinin onay vermesi için makul bir süre (örneğin 5 iş günü) tanıyın. Bu konuda revizyon ve geri bildirim süreci yönetimi yazımıza göz atabilirsiniz.
6. Teslim ve Kabul Koşulları
Projenin hangi tarihte tamamlanacağını, teslimatın nasıl yapılacağını (e-posta, bulut depolama, canlıya alma) ve kabul kriterlerini yazın. Örneğin: “Tüm dosyalar sorunsuz çalışır durumda teslim edilir. Müşteri, teslimattan itibaren 7 iş günü içinde yazılı onay vermezse proje otomatik olarak kabul edilmiş sayılır.”
7. Gizlilik ve Fikri Mülkiyet
Proje sırasında müşteriye ait bilgilerin gizli kalacağını ve teslimat sonrası fikri mülkiyet haklarının ancak tam ödeme yapıldığında devredileceğini belirtin. Ayrıca portföyünüzde kullanma hakkınızı saklı tutun (örneğin, müşteri adını vermeden).
8. Fesih ve Uyuşmazlık Çözümü
Sözleşmenin hangi durumlarda feshedileceğini (örneğin ödeme yapılmaması, sürekli gecikme) ve fesih durumunda yapılan işlerin ücretinin nasıl hesaplanacağını yazın. Uyuşmazlık halinde hangi mahkemenin yetkili olduğunu belirleyin (genellikle freelancerın ikametgahındaki mahkeme).
9. İmza ve Yürürlük
Sözleşmenin iki nüsha olarak imzalanacağını ve imza tarihinden itibaren yürürlüğe gireceğini belirtin. E-imza kullanılıyorsa (örneğin E-İmza veya mobil imza) bu da geçerlidir. Islak imza kadar hukuki geçerliliği vardır.
Sık Yapılan Hatalar ve Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Belirsiz kapsam: “Web sitesi yapılacak” gibi ifadeler yerine her sayfayı, özelliği ve teknolojiyi detaylandırın.
- Ödeme koşullarının eksik olması: Sadece toplam ücret yazıp ödeme planını atlamak sık görülen bir hatadır. Mutlaka avans ve ara ödemeleri ekleyin.
- Revizyon hakkının sınırsız olması: “Müşteri memnun olana kadar revize edilir” gibi maddeler projeyi bitirilemez hale getirir. Sınır koyun.
- İmza atlanması: E-posta yazışmaları sözleşme yerine geçmez. İmzalı bir belge her zaman daha güvenlidir.
Ayrıca, proje başlamadan önce etkili bir teklif hazırlamak ve proje planı oluşturmak da sözleşme kadar önemlidir. Unutmayın, iyi bir sözleşme hem sizi hem müşterinizi korur ve profesyonelliğinizi gösterir. Bu adımları uygulayarak güvenli bir freelance kariyer inşa edebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Freelance sözleşmesinde avans ödemesi zorunlu mu?
Zorunlu değildir, ancak özellikle büyük projelerde avans talep etmek sizi maddi risklere karşı korur. Genelde %30-50 arası peşinat almak yaygındır.
Sözleşmede revizyon sayısını sınırlamak neden önemlidir?
Sınırsız revizyon projeyi süresiz uzatabilir ve ekstra iş yükü yaratır. Net bir revizyon sayısı (örneğin 2 tur) belirlemek, kapsamı ve zamanı kontrol altında tutar.
E-imza ile yapılan sözleşme geçerli midir?
Evet, 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu kapsamında nitelikli elektronik imza, ıslak imza ile eşdeğer hukuki geçerliliğe sahiptir. E-imza kullanabilirsiniz.
Sözleşmede hangi mahkemenin yetkili olduğunu nasıl belirlemeliyim?
Genellikle freelancerın ikametgahının bulunduğu yer mahkemesi yetkili kılınır. Bu, olası bir davada size avantaj sağlar.
Müşteri sözleşmeyi imzalamazsa ne yapmalıyım?
İmzasız sözleşme bağlayıcı değildir. Projeye başlamadan imzayı tamamlatın. Israr eden müşteriler genelde risk işareti olabilir.