Freelance çalışırken karşılaşılan en büyük sorunların başında belirsizlikler gelir. Yazılı anlaşma olmadan başlanan projeler, kapsam kaymasından ödeme gecikmelerine kadar birçok riske yol açar. Peki, bir freelance sözleşmesinde bulunması gereken temel maddeler nelerdir? Hangi maddeler sizi olası anlaşmazlıklardan korur? İşte freelance sözleşmelerinde mutlaka yer vermeniz gereken 5 kritik başlık ve uygulama ipuçları.
Freelance Sözleşmesinde Olması Gereken Temel Maddeler Nelerdir?
Bir freelance sözleşmesi, tarafların hak ve yükümlülüklerini netleştiren hukuki bir belgedir. Aşağıdaki maddeler, her freelance sözleşmesinde bulunmalıdır:
- Tarafların kimlik bilgileri: Ad, soyad, adres, vergi numarası gibi bilgiler.
- Proje kapsamı ve teslimatlar: Ne yapılacağı, hangi çıktıların teslim edileceği, format ve standartlar.
- Zaman çizelgesi: Başlangıç ve bitiş tarihleri, ara teslim tarihleri.
- Ücret ve ödeme koşulları: Toplam ücret, ödeme planı, fatura detayları.
- Revizyon ve değişiklik politikası: Kaç revizyon hakkı var, ek değişiklikler nasıl ücretlendirilir.
- Fikri mülkiyet hakları: Çalışmanın sahipliği, devir koşulları.
- Gizlilik ve veri koruma: Hangi bilgilerin gizli tutulacağı, ifşa yükümlülükleri.
- Fesih koşulları: Sözleşmenin nasıl sonlandırılacağı, cese uygulamaları.
- Uyuşmazlık çözümü: Hangi mahkeme veya tahkim yetkili, uygulanacak hukuk.
Kapsam Kaymasını Önlemek İçin Sözleşmeye Ne Eklenmeli?
Kapsam kayması, freelance çalışanların en sık karşılaştığı sorunlardan biridir. Bu riski minimize etmek için sözleşmede aşağıdaki maddelere yer verin:
- Detaylı proje kapsamı: Yapılacak işi adım adım açıklayın. Varsa standart dışı durumları belirtin.
- Değişiklik yönetimi: Ek taleplerin yazılı olarak bildirilmesi ve ücretlendirilmesi şartını ekleyin.
- Revizyon sınırı: Belirli sayıda revizyonun ücretsiz olduğunu, sonrasının saatlik ücrete tabi olduğunu yazın.
Bu konuda daha ayrıntılı bilgi için Freelance'de Kapsam Kayması: Önleme ve Yönetme Rehberi yazımıza göz atabilirsiniz.
Ödeme Koşulları Nasıl Belirlenmeli?
Ödeme, freelance sözleşmelerinin en hassas noktasıdır. Netlik sağlamak için şu unsurları ekleyin:
- Ödeme miktarı ve para birimi: Net rakam ve kur (TL, USD, EUR vb.).
- Ödeme planı: Peşin, taksitli veya tamamlanma sonrası. Genelde %30-50 başlangıçta, kalanı teslimatta iyi bir uygulamadır.
- Fatura kesme ve ödeme süresi: Net 15, Net 30 gibi terimler. Gecikme faizi ekleyin.
- Ödeme yöntemi: Banka havalesi, PayPal, Stripe gibi seçenekler.
Ödeme koşullarınızı nasıl yapılandıracağınızla ilgili daha fazla ipucu için Freelance'de Ödeme Koşulları: Net 15, Net 30 ve Peşin Ödeme Nasıl Belirlenir? başlıklı yazımızı inceleyin.
Fikri Mülkiyet Hakları Kime Ait Olacak?
Yaptığınız işin sahipliği, sözleşmede açıkça belirtilmelidir. Aksi halde müşteri tüm hakları devraldığını düşünebilir. Standart bir madde şöyle olabilir:
“Yüklenici, tam ödeme alana kadar çalışmanın tüm haklarına sahiptir. Ödeme sonrası, müşteriye ticari kullanım hakkı devredilir. Yüklenici, portföyünde kullanma hakkını saklı tutar.”
Bu madde, hem sizi korur hem de müşteriye netlik sağlar. Özellikle logo, yazılım kodu gibi eserlerde önemlidir.
Freelance Sözleşmesi Hazırlarken Sık Yapılan Hatalar
- Sözlü anlaşma: Yazılı sözleşme olmadan işe başlamak en büyük hatadır.
- Belirsiz kapsam: Ne yapılacağı net değilse, müşteri sürekli ek taleplerde bulunabilir.
- Revizyon sınırı koymamak: Sonsuz revizyon beklentisi oluşur.
- Fikri mülkiyet devrini peşinen kabul etmek: Ödeme alınmadan hakların devri risklidir.
- Uyuşmazlık maddesini atlamak: Mahkeme yeri belirtilmezse, karşı tarafın bulunduğu yerde dava açılabilir.
Freelance Sözleşmesinde Olmazsa Olmaz 3 Madde
| Madde | Neden Önemli? | Örnek İfade |
|---|---|---|
| Kapsam ve Teslimatlar | Beklentileri netleştirir, kapsam kaymasını önler. | “Proje kapsamında 5 sayfalık web sitesi tasarımı, 3 revizyon hakkı. Ek talepler saatlik $50 ücretle yapılır.” |
| Ödeme Koşulları | Nakit akışını güvence altına alır, gecikmeleri azaltır. | “Toplam ücret $2,000. %40 iş başlangıcında, %40 ara teslimatta, %20 son teslimatta. Ödeme 30 gün içinde yapılır.” |
| Fikri Mülkiyet | Haklarınızı ve kullanımınızı korur. | “Tam ödeme alınana kadar tüm haklar yükleniciye aittir. Ödeme sonrası müşteriye sınırsız kullanım hakkı devredilir.” |
Sonuç Yerine: İyi Bir Sözleşme Uzun Vadeli İş Birliğinin Temelidir
Freelance sözleşmesi, güveni ve profesyonelliği artırır. Müşterilerle yaşanabilecek sorunları en aza indirir. Unutmayın, sözleşme sadece sizi değil, karşı tarafı da korur. Net ve adil bir sözleşme, müşteri memnuniyetini ve tekrar çalışma olasılığını yükseltir.
Onboarding sürecinde sözleşmeyi nasıl sunacağınızı öğrenmek için Freelance'de Başarılı Bir Onboarding Süreci yazımıza da bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Freelance sözleşmesi yasal olarak zorunlu mu?
Zorunlu değildir ancak yazılı sözleşme, taraflar arasındaki anlaşmazlıkları önler. Sözlü anlaşmalar ispat zorluğu yaratır. Profesyonel bir freelancer olarak mutlaka yazılı sözleşme kullanmanız önerilir.
Freelance sözleşmesinde revizyon hakkı nasıl belirlenmeli?
Revizyon sayısı sınırlandırılmalı (örneğin 3 revizyon ücretsiz) ve sonraki revizyonlar için saatlik ücret belirtilmelidir. Bu, kapsam kaymasını önler.
Ödeme koşullarında Net 15 ve Net 30 ne demek?
Net 15, faturanın kesilmesinin ardından 15 gün içinde ödeme yapılması gerektiği anlamına gelir. Net 30 ise 30 günü ifade eder. Freelancerlar genelde daha kısa süreleri tercih eder.
Fikri mülkiyet haklarını sözleşmede nasıl koruyabilirim?
Çalışmanın tam ödeme alınana kadar size ait olduğunu belirten bir madde ekleyin. Ödeme sonrası müşteriye kullanım hakkı devredin. Portföy hakkınızı saklı tutmayı unutmayın.
Uyuşmazlık durumunda hangi mahkeme yetkili?
Sözleşmede açıkça yetkili mahkeme belirtilmezse, genellikle davalının bulunduğu yer mahkemesi yetkili olur. Kendi şehrinizi veya tahkimi tercih etmek lehinize olabilir.