Freelance çalışırken en sık karşılaşılan sorunlardan biri, sözlü anlaşmaların yol açtığı belirsizlikler ve anlaşmazlıklardır. İster saatlik ücretle ister sabit fiyatla çalışın, profesyonel bir müşteri sözleşmesi hazırlamak, hem sizin hem de müşterinizin haklarını güvence altına alır. Peki, freelance sözleşmesi nasıl hazırlanır ve hangi maddeler mutlaka yer almalı? İşte adım adım rehber.
Freelance Sözleşmesi Nedir ve Neden Gereklidir?
Freelance sözleşmesi, sunacağınız hizmetin kapsamını, teslimat tarihlerini, ödeme koşullarını ve tarafların sorumluluklarını yazılı olarak belirleyen yasal bir belgedir. Sözlü anlaşmaların aksine, sözleşme olası bir uyuşmazlık durumunda kanıt niteliği taşır. Özellikle Freelance'de Kapsam Kayması (Scope Creep) ile Başa Çıkma: Sınırlarınızı Koruma Rehberi yazısında da belirtildiği gibi, net bir iş tanımı olmadan projeler hızla kontrolden çıkabilir. Sözleşme bu noktada size yasal bir kalkan sağlar.
Freelance Sözleşmesinde Olması Gereken 8 Kritik Madde
Her sözleşme projeye ve sektöre göre değişiklik gösterse de, aşağıdaki maddeler çoğu freelance iş için temel teşkil eder.
1. Taraflar ve İletişim Bilgileri
Sözleşmenin başında tarafların tam adı, şirket adı (varsa), adres, e-posta ve telefon gibi iletişim bilgileri yer almalıdır. Bu, ileride herhangi bir bildirim için resmi kanal oluşturur.
2. İşin Kapsamı (Scope of Work)
Projenin detaylı tanımı: hangi hizmetlerin sunulacağı, teslimatların formatı (örneğin, tasarım dosyası, kod deposu, rapor), varsa alt sınırlar ve istisnalar. Örneğin, “Web sitesi tasarımı” yerine “Ana sayfa, hakkımızda ve iletişim sayfaları için Figma prototipi” gibi somut ifadeler kullanın. Bu madde, Kapsam Kaymasını önlemenin ilk adımıdır.
3. Teslimat Takvimi ve Kilometre Taşları
Projenin başlangıç ve bitiş tarihleri, ara teslim tarihleri (milestones) ve her aşamada beklentiler açıklanmalıdır. Büyük projelerde ödeme takvimini bu kilometre taşlarına bağlamak, nakit akışınızı düzenler.
4. Ödeme Koşulları
Toplam ücret, ödeme planı (peşinat, taksit, bitişte ödeme), fatura düzenleme sıklığı, geç ödeme durumunda uygulanacak faiz veya ceza. Saatlik çalışıyorsanız, saat ücreti ve fazla mesai ücretlendirmesi de burada belirtilmelidir. Retainer tipi anlaşmalarda aylık sabit ücret ve kapsam ayrıca tanımlanmalıdır.
5. Revizyon ve Onay Süreci
Kaç revizyon hakkı olduğu (genelde 2-3 tur), revizyon taleplerinin nasıl iletilmesi gerektiği (örneğin, yazılı olarak), onay sürecinin ne kadar süreceği. Bu madde, “sonsuz revizyon” tuzağına düşmenizi engeller.
6. Gizlilik ve Fikri Mülkiyet Hakları
Müşteriye ait gizli bilgilerin korunması, proje çıktılarının mülkiyetinin ne zaman ve nasıl devredileceği. Genellikle son ödeme yapıldığında tüm haklar müşteriye geçer. Ancak portföyünüzde kullanmak üzere sınırlı bir lisans almayı unutmayın.
7. Fesih Koşulları
Sözleşmenin hangi durumlarda feshedilebileceği (örneğin, taraflardan birinin yükümlülüklerini yerine getirmemesi), fesih bildirim süresi ve yapılmış işlerin ödemesi. Beklenmedik durumlar için “mücbir sebep” maddesi de eklemek akıllıcadır.
8. Uyuşmazlık Çözümü ve Yetkili Mahkeme
Olası anlaşmazlıklarda öncelikle arabuluculuk mu, yoksa doğrudan dava mı? Yetkili mahkeme ve uygulanacak hukuk belirtilmeli. Uluslararası müşterilerle çalışıyorsanız, tahkim şartı eklemek faydalı olabilir.
Sık Yapılan Hatalar ve Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Hazır şablon kullanıp özelleştirmemek: Her proje farklıdır. Şablon alıp rastgele doldurmak yerine, kendi işinize göre uyarlayın.
- İş kapsamını çok dar veya çok geniş tanımlamak: Aşırı dar tanım müşteriyi kaçırabilir; aşırı geniş tanım ise kapsam kaymasına davetiye çıkarır.
- Ödeme koşullarını netleştirmemek: “Ödeme 30 gün içinde yapılır” gibi ifadeler yeterli değildir. “Fatura tarihinden itibaren 15 iş günü” gibi kesin ifadeler kullanın.
- Revizyon sınırı koymamak: Sonsuz revizyon, projenin kâr marjınızı eritir. Net bir revizyon sayısı ve aşım ücreti belirleyin.
- Sözlü değişikliklere güvenmek: Sözleşmede yapılan her değişiklik yazılı olarak eklenmeli ve her iki tarafça imzalanmalıdır.
Freelance Sözleşmesi Hazırlama Adımları
- İhtiyaçlarınızı belirleyin: Hangi hizmetleri sunuyorsunuz? Ne tür müşterilerle çalışıyorsunuz? Örneğin, web geliştirici iseniz, kaynak kodun kullanım hakları önemliyken; grafik tasarımcı için lisanslama daha kritiktir.
- Bir şablon seçin: Avukat onaylı bir freelance sözleşmesi şablonu edinin (örneğin, Fiverr Workspace, And.Co, veya yerel hukuk kaynakları).
- Özelleştirin: Kendi iş akışınıza göre maddeleri ekleyin/çıkarın. Bu aşamada Freelance Teklif Mektubunuz ile sözleşmeyi uyumlu hale getirin.
- Müşteriye gönderin ve müzakere edin: Sözleşmeyi proje başlamadan önce müşteriyle paylaşın. Gerekirse bazı maddeler üzerinde pazarlık yapın. Örneğin, ödeme vadesi veya revizyon sayısı değişebilir.
- İmza ve onay: Dijital imza araçları (DocuSign, HelloSign) ile hızlıca imzalayın. İmzalı kopyayı her iki taraf da saklasın.
İyi Bir Sözleşmenin Size Kazandırdıkları
Net bir sözleşme, sadece koruma sağlamaz, aynı zamanda profesyonel imajınızı güçlendirir. Müşteriler, işini ciddiye alan biriyle çalıştıklarını bilirler. Ayrıca, anlaşmazlık durumunda saatlerce sürecek e-posta trafiğinden kurtulursunuz. Unutmayın, sözleşme olmadan başlatılan her proje, potansiyel bir problemdir.
Sözleşme Değişiklikleri ve Güncellemeler
Proje ilerledikçe kapsam değişebilir. Her değişiklik için bir “değişiklik emri” (change order) düzenleyin ve ek olarak sözleşmeye ekleyin. Bu, orijinal sözleşmenin bütünlüğünü korur ve yeni koşulları resmileştirir.
Freelance kariyerinizde sağlam bir sözleşme altyapısı oluşturmak, hem işlerinizi daha düzenli yürütmenizi sağlar hem de olası hukuki sorunların önüne geçer. Proje başında harcayacağınız 1-2 saatlik sözleşme hazırlama süreci, ileride günlerce sürecek uğraşları engelleyebilir.
Sık Sorulan Sorular
Freelance sözleşmesi yasal olarak bağlayıcı mıdır?
Evet, freelance sözleşmesi, tarafların karşılıklı iradesini yansıtan yazılı bir belge olduğu sürece yasal olarak bağlayıcıdır. Ancak, yürürlükteki hukuka uygun olması ve her iki tarafça imzalanması gerekir. Karmaşık durumlarda bir avukata danışmanız önerilir.
Sözleşmede revizyon sayısını sınırlamak müşteriyi kaçırır mı?
Hayır, aksine sınırlı revizyon hakkı profesyonelliğinizi gösterir. Müşterinize proje başında ‘2 tur revizyon dahil, sonrası ek ücret’ gibi net bir politika sunmak, her iki tarafın da beklentilerini yönetir. Çoğu müşteri bu netliği takdir eder.
Hazır freelance sözleşmesi şablonu nereden bulabilirim?
Çevrimiçi platformlardan (Fiverr Workspace, Bonsai, And.Co) ücretsiz şablonlar edinebilirsiniz. Ancak kullanmadan önce kendi işinize ve ülkenizin yasalarına göre uyarlayın. En güvenilir yol, bir avukata hazırlatmaktır.
Sözleşme imzalamadan işe başlamak riskli midir?
Evet, oldukça risklidir. Sözlü anlaşmalar kanıtlanması zor olduğu için ödeme almama, kapsam kayması veya hukuki uyuşmazlık durumlarında eliniz kolay. Her zaman - küçük projelerde bile - yazılı sözleşme yapmaya özen gösterin.